Trang chủ » Đặc sản Việt Nam » Bánh gai Tứ Trụ

Bánh gai Tứ Trụ 2
Bánh gai Tứ Trụ

Bánh gai Tiến Vua – Quà Tứ Trụ

Bình chọn cho bài viết nhé?

Cùng với Nem chua Thanh Hóa, người Thanh Hóa còn tự hào với món bánh gai Tiến Vua. Dân gian vẫn hay tương truyền nhiều loại bánh gai ở các vùng khác nhau, có người thích bánh gái vùng Nam Định, có người lại ưa bánh gai Thái Bình. Tuy nhiên, bánh gai ở Thanh Hóa cũng là loại đặc sản mà ai ai cũng thèm muốn, nem chua Ớt Đỏ sẽ cùng bạn tìm hiểu thêm một món đặc sản nổi tiếng xứ Thanh nhé!

Chắc hẳn là bạn đã biết bánh gai Tứ Trụ, một làng bánh truyền thống đó là làng Mía của xã Tứ Trụ, ngày nay thuộc xã Thọ Diên. Từ xa xưa, người làng Mía dùng bánh gai để đãi khách dịp lễ hội, ngày tết, hoặc khi làng có việc. Những gia đình có điều kiện thì lại sắm đủ các loại bánh, bánh khoai, cốm, bánh nhãn, bánh gai, bánh bột sắn, bánh lọc, bánh trắng. Đặc biệt bánh Gai được dùng để cúng tiến trong các ngày lễ tết, ngày hội, ngày giỗ húy nhật Thành hoàng, ngày giỗ hai vị anh hùng dân tộc đất Lam Sơn. Trong thời phong kiến, bánh Gai Tứ Trụ từng là sản vật tiến Vua.

Bánh gai Tứ Trụ
Bánh gai Tứ Trụ

Những chiếc lá mang linh hồn của bánh gai

Tuy nguyên liệu chủ lực làm nên bánh Gai là nếp và đậu xanh nhưng linh hồn chiếc bánh Gai lại chính là lá Gai. Lá Gai được người dân xã Thọ Diên thu hái tận trong rừng hoặc trồng ở bãi bồi ven sông Chu. Khi hái về, người ta chọn ra những lá lành lặn rồi bỏ cuống, tước hết từng sợi gân và xơ trước khi đem phơi cho thật khô, đến khi một mặt lá chuyển sang màu đen thẩm và mặt còn lại có màu hơi trắng xám.

Lá của cây Gai
Lá của cây Gai

Khi có nhu cầu, lá khô sẽ được rửa sạch rồi bỏ vào nồi luộc kỹ cho lá thật mềm. Thông thường phải ninh liên tục 1 – 2 ngày, tối thiểu phải 24 giờ và trong quá trình ninh, ít nhất phải 2 lần đổ nước cũ, rửa sạch lá và thay vào bằng nước mới. Lá luộc xong, vớt ra vo lại từng cục để tiện vắt kiệt nước trước khi đem giã nhuyển. Khi nào lấy hai đầu ngón tay xe thấy mát mịn và mềm mại như thể đụng vào da thịt mới gọi là đạt yêu cầu. Lá giã kỹ sẽ cho ra loại bánh ngon và tròn vị.

Đặc biệt từ nhân cho đến bột làm bánh

Phần không thể thiếu trong chiếc bánh Gai là nhân. Nhân được làm từ đậu xanh, thịt heo nạc cùng một số gia vị khác như đường, muối, nước mắm, dầu chuối… Trước hết, đậu xanh được cà vỡ đôi, vỡ ba rồi ngâm cho tróc vỏ, đãi sạch. Nấu chín. Khi đậu chín, cho vào cối giã cùng với đường sao cho đậu và đường nhỏ mịn thấm đều vào nhau. Để cho nhân đậm đà với mùi vị đặc trưng, người ta còn cho thêm vào dừa nạo rang khô, thịt heo nạc đã làm thành ruốc bông, nước mắm, hành nướng… , ngoài ra còn phải thêm vào một ít dầu chuối cho có vị thơm hấp dẫn.

Nhân bánh
Nhân bánh

Muốn có bánh ngon phải kén cho được gạo nếp nương hoặc nếp hoa cau để làm bột vì các loại nếp này thơm và rất dẻo. Bột lá Gai và bột nếp sẽ được trộn cùng mật mía cho thật kỹ và đều rồi ủ trong một đêm. Hỗn hợp bột sau ủ sẽ được cho vào cối giã, được gọi là “luyện bánh” hay “lèn bánh”, mục đích là để cho bột kết dính, hòa thấm vào nhau, tạo thành một thứ bột dẻo mịn và có màu đen bóng. Công đoạn này chỉ kết thúc khi người thợ dùng tay xoa xoa ít bột thấy thật mịn và dễ tạo khối. 

Sau khi “luyện” bột xong, lấy bột nặn thành từng cục tròn rồi dàn mỏng trong lòng bàn tay, cho nhân vào giữa rồi vê lại sao cho bột phủ kín phần nhân bên trong, xoa tạo thành hình bánh tròn và đầy đặn. Tiếp đến lăn khối bột bánh lên cái mâm có rải sẵn vừng rang khô. Với vị bùi béo của vừng sẽ làm bánh bớt mùi hăng, và khi bóc cũng đỡ bị dính vào lá.

Gói bánh cũng đòi hỏi nghệ thuật. Người thợ sẽ dùng lá chuối khô, vuốt phẳng và khéo léo gói thành từng chiếc bánh vuông vắn với khoảng 10 lớp lá rồi quấn một lớp lạt giang bên ngoài. Sở dĩ phải cần đến nhiều lớp lá là để cho bánh được định hình, bảo vệ bánh lâu hỏng và giữ được hương vị đặc trưng. Nhiều người kỹ tính đòi hỏi phải là lá từ cây chuối Tiêu, để già và khô tự nhiên trên cây thì mùi bánh sau này mới thật thơm ngon.

Bánh gai thành phẩm

Bánh sau khi gói, trên nguyên tắc đem hấp chừng một giờ là có thể chín. Trong thực tế người thợ phải căn rất cẩn thận từ nhiệt độ, lượng nước, thời gian… để khi vớt ra thì bánh cũng vừa chín tới. Bánh làm vất vả bao nhiêu mà chỉ cần hấp bánh chưa tới hoặc quá chín thì sẽ trở thành công… cốc, bởi nếu quá chín hoặc phải đem hấp lại thì bánh sẽ mất hết vị. Những người thợ bánh có kinh nghiệm chỉ cần ngửi mùi thơm bốc ra từ nồi bánh là có thể biết được bánh đã chín hay chưa. 

Bánh chín được vớt ra nia, tháo bỏ lạt cũ và mở lá ra (không phải bóc) để bánh được ráo nước và nguội tự nhiên. Tiếp đến phải làm động tác vuốt lại bánh để bánh nhẵn và đẹp với hình gộp rùa, buộc lại bằng lạt giang mới nhuộm màu đỏ cho đẹp mắt, rồi bó năm chiếc lại với nhau sao cho vuông vắn, cuối cùng xếp hai bó năm thành chục để tiện khi trao đổi mua bán.

Bánh gai Tứ Trụ 2
Bánh gai Tứ Trụ

Nhận được món quà là đặc sản bánh gai Tứ Trụ, mở lớp lá chuối khô giòn bên ngoài là lộ ra lớp bánh đen huyền lấm chấm vài hạt mè màu vàng. Cho miếng bánh vào miệng, bạn sẽ tận hưởng được hương vị ngọt đậm đà của mật mía, dẻo thơm của nếp, hòa quyện cùng mùi thơm của đậu xanh, của dầu chuối, mè, thêm vào đó là chút giòn giòn thú vị của dừa,… Hương vị của bánh tạo cho người thưởng thức một cảm giác thật khó quên. Chính vì thế mà bánh gai Tứ Trụ đã trở thành món quà đầy tự hào và yêu thương của người xứ Thanh gửi đi mọi miền.